تقریباً غیرقابل تصور است که تا اواسط قرن بیستم، والدین، پدربزرگ و مادربزرگ های ما در دنیایی بدون پلاستیک زندگی می کردند. حدوداً سه نسل پس از معرفی “محصول معجزه گر” جدید به بازار، زمین ما توسط جریانی از زباله های پلاستیکی پر شده است که هر سال بزرگتر می شود.
مشکل چیست ؟
پلاستیک یک پلیمر آلی مصنوعی ساخته شده از نفت است و برای استفاده در کاربردهای مختلف از جمله: بسته بندی، لوازخانگی، لوزم ورزشی، ساختمان، وسایل نقلیه، الکترونیک، کشاورزی و …. میباشد. سالانه بیش از 300 میلیون تن پلاستیک تولید می شود که نیمی از آن برای تولید اقلام یکبار مصرف مانند کیسه خرید، فنجان، نی و …. استفاده می شود.
زباله های پلاستیکی در صورت دور ریخته شدن نادرست می توانند به محیط زیست و تنوع زیستی آسیب برسانند.
سالانه حداقل 14 میلیون تن پلاستیک به اقیانوس ها سرازیر می شود. زباله های پلاستیکی در حال حاضر فراوان ترین نوع زباله در اقیانوس ها هستند و 80 درصد از کل زباله های دریایی را تتشکیل می دهند.
پلاستیک در سواحل همه قاره ها یافت می شوند ، در نزدیکی مقاصد گردشگری محبوب و مناطق پرجمعیت زباله های پلاستیکی بیشتری یافت می شود.
بسیاری از کشورها فاقد زیرساخت های لازم برای جلوگیری از آلودگی پلاستیکی مانند: دفن زباله های بهداشتی. تاسیسات سوزاندن، ظرفیت بازیافت، مدیریت و دفع صحیح سیستم های زباله هستند و این مساله منجر به “نشت پلاستیک” به رودخانه ها و اقیانوس ها می شود.
چرا آلودگی آبها اهمیت دارد؟
آلودگی پلاستیک یک مشکل گسترده است که محیط زیست دریایی را تحت تأثیر قرار می دهد. سلامت اقیانوس ها، سلامت گونه های دریایی، ایمنی و کیفیت غذا، سلامت انسان، گردشگری ساحلی و … را تهدید می کند و به تغییرات آب و هوایی کمک می کند.
تاثیرات بر اکوسیستم های دریایی
مشهودترین تاثیر زباله های پلاستیکی بلعیدن، خفگی و درهم تنیدگی صدها گونه دریایی است. حیات وحش دریایی مانند پرندگان دریایی، نهنگ ها، ماهی ها و لاک پشت ها، زباله های پلاستیکی را با طعمه اشتباه می گیرند.
بیشتر آنها از گرسنگی می میرند زیرا شکم آنها پر از پلاستیک می شود. آنها همچنین از عفونت، کاهش توانایی شنا و آسیب های داخلی رنج می برند.
تاثیر بر غذا و سلامت انسان
میکروپلاستیک ها در آب لوله کشی، آبجو و نمک مشاهده شده اند و در تمام نمونه های جمع آوری شده از اقیانوس های جهان، از جمله قطب شمال، وجود داشته اند.
چندین ماده شیمیایی مورد استفاده در تولید مواد پلاستیکی سرطان زا هستند و باعث اختلالات رشدی، تولید مثلی، عصبی و ایمنی در انسان و حیات وحش می شوند. اخیراً، میکروپلاستیکها در جفت انسان یافت شدهاند.
آلاینده های سمی نیز در اثر قرار گرفتن طولانی مدت در معرض آب دریا بر روی سطح پلاستیک جمع می شوند. هنگامی که موجودات دریایی زباله های پلاستیکی را می بلعند، این آلاینده ها وارد سیستم گوارشی آنها می شوند و به مرور زمان در شبکه غذایی تجمع می یابند.
انتقال آلاینده ها بین گونه های دریایی و انسان از طریق مصرف غذاهای دریایی به عنوان یک خطر برای سلامتی شناخته شده است.
تاثیرات بر گردشگری
زباله های پلاستیکی به ارزش زیبایی شناختی مقاصد گردشگری آسیب می زنند و منجر به کاهش درآمد حاصل از گردشگری می شوند. همچنین هزینه های اقتصادی عمده مربوط به تمیز کردن را به همراه دارند.
تجمع زباله های پلاستیکی در سواحل می تواند تأثیر منفی بر اقتصاد، حیات وحش و سلامت جسمی و روانی مردم یک کشور داشته باشد.
تأثیرات بر تغییرات آب و هوا
تولید پلاستیک به تغییرات آب و هوایی کمک می کند. اگر زبالههای پلاستیکی سوزانده شوند، دیاکسید کربن و متان (از محلهای دفن زباله) در جو آزاد میشوند و در نتیجه انتشار گازهای گلخانهای افزایش مییابد.
دستور کار 2030 سازمان ملل برای توسعه پایدار خواستار اقدام برای «حفاظت و استفاده پایدار از اقیانوسها، دریاها و منابع دریایی» و «تا سال 2025، جلوگیری و کاهش قابل توجه آلودگی دریایی » است.
چه کاری می توان انجام داد؟
باید برای پایبندی و تقویت چارچوب های قانونی بین المللی که به آلودگی پلاستیکی دریایی می پردازد، تلاش کرد.
مهمترین آنها عبارتند از کنوانسیون 1972 در مورد جلوگیری از آلودگی دریا توسط تخلیه زباله و سایر مواد (کنوانسیون لندن)، پروتکل 1996 کنوانسیون لندن (پروتکل لندن) و پروتکل 1978 به کنوانسیون بین المللی برای جلوگیری از آلودگی دریا توسط کشتی ها .
دولتهای منطقهای و ملی نیز باید چارچوبهای قانونی ملی را درباره مسئولیت تولیدکننده های پلاستیک بررسی کنند. اینها به عنوان راه حل های نوآورانه و کم هزینه هستند.
دولتها، مؤسسات تحقیقاتی و صنایع باید برای طراحی مجدد محصولات با یکدیگر همکاری کنند و در استفاده و دفع آنها تجدید نظر کنند تا ضایعات پلاستیک ها را کاهش دهند.
مصرف کنندگان و جامعه باید به سمت الگوهای مصرف پایدارتر روی آورند. این امر مستلزم راه حل هایی است که فراتر از مدیریت زباله است و کل چرخه عمر محصولات پلاستیکی را در نظر می گیرد. از طراحی گرفته تا زیرساخت و استفاده خانگی.
بودجه بیشتری برای تحقیق و نوآوری باید در دسترس باشد تا به سیاستگذاران، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان شواهد مورد نیاز برای اجرای راه حل های تکنولوژیکی، رفتاری و سیاستی برای رسیدگی به آلودگی پلاستیکی دریایی ارائه شود.